RozemarijnOnline




Cursus
middeleeuwse mystiek





 • Over de docente
 • Reacties cursisten
 • Literatuurlijst
 • Teksten mystici
 • Bijlagen en vgv

























Cursus over christelijke spiritualiteit
in een cultuur-historische context



Middeleeuwse mystiek in de Lage Landen

De geloofs- en denkwereld van Hadewijch en Jan van Ruusbroec


Rozemarijn van Leeuwen
© 1999-2001



 



Over deze cursus Middeleeuwse mystiek in de Lage Landen


De mystieke geschriften van Hadewijch (13e eeuw) en Jan van Ruusbroec (14e eeuw) kunnen met recht hoogtepunten van de Nederlandse literatuur en Westerse spiritualiteit worden genoemd. Deze middeleeuwse religieuze teksten worden in de cursus vanuit een cultuur-historische context gelezen en toegelicht.

Centraal staan de verschillende visioenen, brieven, gedichten en tractaten van Hadewijch en Ruusbroec. Vanuit een persoonlijke, innerlijke zoektocht naar God beschrijven zij beiden hun heel eigen, verrassende visie op religie, waarbij liefde, geestelijke groei en de godsontmoeting kernpunten zijn.

Als achtergrond hiervan zal in de cursus aan bod komen: de middeleeuwse cultuur en literatuur, het denken en geloof, de begijnenbeweging, de positie van de vrouw in kerk en maatschappij, de inquisitie en het leven van Hadewijch en Ruusbroec.

Ter vergelijking zullen ook fragmenten worden gelezen van Hildegard van Bingen, Teresia van Avila, Bernardus van Clairvaux, Simone Weil e.a.



Volg de hele cursus Middeleeuwse mystiek in de Lage Landen online:

    voor de pauze (achtergrond) na de pauze (teksten lezen)
  1 De Middeleeuwen Wat is mystiek?
  2 Het middeleeuwse wereldbeeld Hadewijch: visioen of mystiek
  3 Het leven van Hadewijch Hadewijch: wegen naar God
  4 Vrouwen in de Middeleeuwen Hadewijch: door het ghebreken
  5 Het leven van Jan van Ruusbroec Ruusbroec: het werkende leven
  6 De verschrikkelijke 14e eeuw Ruusbroec: het innige leven
  7 Gods beeld en gelijkenis Ruusbroec: om Hem te ontmoeten



De cursus over Hadewijch en Ruusbroec
is in de zomer van 2018 geheel online gezet,
fragmenten, afbeeldingen en hand-outs inbegrepen.




hildegard visioenen miniatuur 1 scivias

Miniatuur van Hildegard van Bingen (1098-1179). Zij tekent de visioenen die zij ziet (afgebeeld als vurige stromen) op op een wasbordje. Volmar, de monnik rechts op de afbeelding, schrijft deze naderhand over in een perkamenten handschrift.

(Eerste miniatuur uit de Scivias)




Opzet en insteek van cursus Middeleeuwse mystiek


De cursus Middeleeuwse mystiek beslaat zeven bijeenkomsten; één inleidend, drie over Hadewijch en drie over Ruusbroec. In het uur voor de pauze wordt ingegaan op de cultuur-historische context waarin de middeleeuwse mystieke teksten zijn ontstaan en hebben gefunctioneerd. In het uur na de pauze worden de middeleeuwse teksten van Hadewijch en Jan van Ruusbroec gelezen en besproken.

De insteek van de cursus is cultureel-historisch. De teksten worden benaderd als historische teksten, die betekenis hebben binnen het middeleeuwse wereldbeeld en die hebben gefunctioneerd binnen de omstandigheden van hun tijd. Natuurlijk gaan we ook uitgebreid in op de religieuze inhoud: wat probeerden Hadewijch en Ruusbroec tot uitdrukking te brengen, wat is hun mensbeeld, hun godsbeeld?
Maar dit is geen cursus over geloofsvragen - het gaat er hier om wat die inhoud te zeggen had aan het toenmalige publiek. Kortom: we lezen deze mystieke teksten vanuit hun cultuur-historische context.

Deze cursus is 'cumulatief' opgebouwd: begrippen uit de eerste bijeenkomsten worden in latere bijeenkomsten steeds verder uitgewerkt. Hij was immers opgezet als samenhangende cursusreeks en niet met losse internetpagina's in het achterhoofd. Hij is dus (zeker voor wie niet thuis is in de middeleeuwse mystiek) geschikter om van het begin tot einde te volgen, dan er in te grasduinen.



Niveau van de cursus


Deze cursus is opgezet als universitaire B-cursus (voor het tweede en derde studiejaar; doctoraal of academische bachelor).

Door een eenvoudige instap, de basale inleiding in de eerste bijeenkomst, is de cursus ook te volgen zonder enige voorkennis van de Middeleeuwen of van mystiek.



Elders cursussen volgen over mystiek


In Utrecht zijn er soms leesgroepen over mystieke teksten in De Beiaard: http://www.beiaard-utrecht.nl.

In Nijmegen worden er cursussen rond spiritualiteit aangeboden bij het Titus Brandsma Instituut: http://www.titusbrandsmainstituut.nl.

In Antwerpen heeft Amarant soms cursussen rond mystiek: http://www.amarant.be.

En een aanrader is ten slotte de jaarlijkse cursusweek over mystiek in de Oude Abdij in Drongen (bij Gent). Hier vindt elk jaar in aug. een themaweek rond mystiek plaats, met medewerking van docenten van de Universiteit van Antwerpen, waarbij je in het klooster verblijft. Er komen elk jaar tegen de 100 mensen op af en is zeer sfeervol om eens mee te maken: http://www.oudeabdij.be.



hadewijch strofische gedichten eerste gedicht 1

Hadewijch, eerste strofische gedicht
(Handschrift Gent UB 941, ca. 1350).
-klik voor vergroting-




Volg de hele cursus Middeleeuwse mystiek in de Lage Landen online:

    voor de pauze (achtergrond) na de pauze (teksten lezen)
  1 De Middeleeuwen Wat is mystiek?
  2 Het middeleeuwse wereldbeeld Hadewijch: visioen of mystiek
  3 Het leven van Hadewijch Hadewijch: wegen naar God
  4 Vrouwen in de Middeleeuwen Hadewijch: door het ghebreken
  5 Het leven van Jan van Ruusbroec Ruusbroec: het werkende leven
  6 De verschrikkelijke 14e eeuw Ruusbroec: het innige leven
  7 Gods beeld en gelijkenis Ruusbroec: om Hem te ontmoeten