RozemarijnOnline




Versanalyse en interpretatie
-
korte bespreking gedicht






















Versanalyse en interpretatie
korte bespreking gedicht


M. Vasalis - Cannes
In: De vogel Phoenix, Amsterdam, 1947



<    
  >



Gastenboek. Onderwerp: Gedicht 'Cannes' van Vasalis
(21 mei 2016)


Hoi Rozemarijn,

Voor Nederlands moet ik een presentatie houden over een gedicht. Ik heb het gedicht 'Cannes' gekozen van M. Vasalis. Ik ben alleen bang dat ik niet voldoende inhoud uit het gedicht haal of het gedicht helemaal verkeerd interpreteer. Zou u mij kunnen helpen met het analyseren en/ of parafraseren van dit gedicht?

Geeft het metrum of juist het anti-metrum dat zich op sommige plekken (en woorden) bevindt nog een diepere betekenis aan dit gedicht? Doordat dan de nadruk op een belangrijk woord wordt gelegd?

Onderstaande het gedicht zelf. Ik hoor graag van u!

Met vriendelijke groet,

Kim.

---

Cannes


In een woestijn van zon, dicht langs de zee
staan de platanen in een brede allee;
dorstige herten, plotseling betoverd
en in hun ren naar 't water star gebleven,
het groene lichaam wit gevlekt, hoornen geloverd,
het wit gewei breed opgeheven.

Langs lopend, te gezond, te naakt
en door een lichte wijn in een soort droom bewegend,
besef ik plotseling de enig werkelijke zonde:
dat ik door het verwonderlijkste nauw geraakt,
zonder besef door het bestaan gezegend
en door de schadelijkste dingen nauw geschonden,
ver van de werkelijkheid ben weggeraakt.


M. Vasalis
In: De vogel Phoenix, Amsterdam, 1947.




Antwoord     (24 mei 2016)


Dag Kim,

Dit gedicht van Vasalis bestaat uit 2 delen: de eerste strofe is een beschrijving van een laan met bomen (platanen) in de Franse stad Cannes (deze luxe badplaats ligt aan de Middellandse Zee). De plataan is een loofboom met een zeer kenmerkende, veelkleurige, gevlekte stam.

De tweede strofe is een beschrijving van het besef, het inzicht dat dit moment bij haar oproept.


Strofe 1. In een zonovergoten landschap aan zee, staan rijen platanen langs een brede laan. Vasalis beschrijft de platanen als 'dorstige herten' (r.3), die betoverd zijn, die tijdens het rennen naar het water ineens star stil zijn blijven staan. Hun lichaam is groen met witte vlekken (denk aan de stam van de plataan) en hun hoornen (de takken) hebben bladeren. Hun gewei (de omhoog groeiende takken, de kruin) is breed.

Met andere woorden: in de rijen platanen ziet Vasalis betoverde herten, die op weg naar het water ineens stokstijf stil zijn blijven staan, verstard zijn, vastgelopen zijn, door een betovering. Het is een lang volgehouden beeldspraak: alle onderdelen van de bomen worden met herten vergeleken (hun stam met een lichaam, hun takken met een gewei, enz.).

Bij deze beeldspraak kun je denken uit bekende thema's uit de Griekse mythologie (niet ongebruikelijk bij Vasalis, want bijv. ook de titel van de bundel waarin dit gedicht staat, De vogel Phoenix, verwijst naar Griekse mythologie). Wat dit gedicht betreft, kun je bijv. denken aan: de godin Daphne wordt door een riviergod veranderd in een boom (een laurier), en Aktaion wordt door de godin Artemis veranderd in een hert. Bij Vasalis gaat het om een lange rij rennende herten, die zijn veranderd in bomen (platanen). Ze zijn dorstig, maar door hun verstarring, betovering, kunnen ze hun dorst niet lessen.

Door dit beginbeeld krijgt de situering een mythische lading. Het is niet zomaar een laan met bomen waar zij doorheen loopt, zij ervaart de omgeving, in dat moment, als mythisch, betoverd, wonderlijk, het overstijgt de normale werkelijkheid. Het beeld heeft niet alleen een mythische lading; het roept ook spanning op, onvermogen. De bomen/herten hebben dorst en kunnen deze dorst niet lessen. Het beeld is daardoor niet simpelweg star, het heeft ook spanning, verlangen, onvervuldheid.


Strofe 2. De ik-persoon loopt langs deze bomen (die zij dus ervaart als betoverde, verstarde herten). Ze voelt zich 'te gezond, te naakt' (luchtig gekleed als toerist in de hete zon) en door het drinken van wijn voelt ze zich als 'in een droom'.

Zij 'beseft' (r. 9) dat er eigenlijk maar één echte zonde bestaat. En dat is dat ze nauwelijks meer wordt geraakt door verwondering, dat ze nauwelijks besef heeft dat ze gezegend is, dat ze nauwelijks geschonden raakt door schadelijke dingen. Hierdoor is ze ver van de werkelijkheid geraakt - dat vindt zij een echte zonde.

Met andere woorden: haar beschrijving roept eerst een vakantie-moment op: luchtig gekleed ('te naakt') loopt zij, niet ver van zee, door de zonnige, sjieke badplaats Cannes. Echter, door een lichte wijn voelt ze zich net niet helemaal helder als anders, ze voelt zich als 'in een droom'. Hoewel ze door het bestaan gezegend is, beseft ze ineens dat er een 'werkelijke zonde' op haar drukt. In haar gezegende en gezonde leven, is ze eigenlijk ver van de werkelijkheid weggeraakt.

Waardoor komt dat? Ze verwondert zich te weinig over verwonderlijke dingen (r.10); en ze laat zich niet raken, kwetsen, door schadelijke dingen (r.12). Haar leven is oppervlakkig geworden, het mist (r.10) diepte, verwondering, voeling met een mythische of betoverende kant van het leven; en het mist (r.12) kwetsbaarheid, geraaktheid, doorvoeld verdriet en van daaruit misschien ook medeleven en mededogen. Hierdoor is haar gezegende bestaan niet meer het werkelijke leven.


Hoe hangen nu het beeld in de eerste strofe en het inzicht uit de tweede strofe samen?

In het beeld van de verstarde, dorstige herten, ziet de ik-persoon haar eigen leven weerspiegeld. De herten, dorstig rennend naar water, zijn betoverd en verstard tot bomen. Zij kunnen het water, dat wat hun in leven houdt, wat leven geeft, niet meer bereiken.

Zo lukt het de ik-persoon niet meer om bij het werkelijke leven te komen. Zij is blijkbaar zelf ook verstard geraakt, vastgelopen, in een oppervlakkige werkelijkheid. (Hier zou je aan de biografie van de dichteres kunnen denken, Vasalis had een drukke praktijk en drie kinderen, waardoor je natuurlijk makkelijk opgeslokt kunt worden door het leven van alledag). Hoewel ze een gezegend bestaan heeft, wordt ze nauwelijk meer geraakt door verwondering en wordt ze nauwelijks meer geraakt door schadelijke dingen. Hierdoor is ze ver van de werkelijkheid geraakt en dat ervaart ze als een 'zonde'.

Het woord 'zonde' heeft een religieuze lading: de persoon is schuldig aan ingaan tegen Gods wetten, bedoelingen of moraal. Zoals de eerste strofe een mythische lading heeft, zo heeft de tweede strofe een religieuze lading (versterkt door het woord 'gezegend' in r.11). De werkelijkheid, waar zij zo ver van is weggeraakt, is geen een-dimensionale werkelijkheid, maar is ingebed in het verwonderlijke, mythische, religieuze.

Dit staat in tegenstelling met het oppervlakkige van de luxe badplaats Cannes, van het vakantie vieren in de zon. Het besef zondig te zijn (r.9), is een totale omkering van de oppervlakkigheid van de situatie, en komt daardoor als een schok, een omkering, een tegenstelling.


Dus: het inzicht in de tweede strofe komt voort uit het beeld in de eerste strofe. De oppervlakkige vakantie krijgt een mythische lading, als zij ineens de bomen als herten ziet. De herten smachten naar water, naar leven.

De ik-persoon beseft dat haar leven eigenlijk ook een diepere, religieuze lading heeft. Dat de verwondering en geraaktheid in haar leven missen. Dat juist dat haar bij de echte werkelijkheid, het echt leven kan brengen. Ook zij dorst naar leven, net als de herten, naar een echt en verdiept leven.

Het verschil is natuurlijk, dat de herten nooit bij het water zullen kunnen komen - ze zijn gestuit in hun ren en nu verstard. De ik-persoon kan door het plotselinge besef anders in het leven gaan staan en proberen de verwondering en geraaktheid en de echte (diepere) werkelijkheid weer terug te vinden.


Dit gedicht van Vasalis is niet alleen mooi wat betreft taal (rijm, her en der assonantie en alliteratie) en wat betreft beeld (mooi en geloofwaardig uitgewerkt, je kunt bijv. takken als geweien voor je zien, niet cliché) - maar het inzicht dat zij verwoordt, zet je ook aan het nadenken over je eigen leven.

Laat jij als lezer je nog wel raken door vreselijke ellende in de wereld, verwonder jij je nog om wonderlijke dingen, ga jij ook oppervervlakkig door het leven, of laat je je raken en zoek je verdieping?


Het gedicht heeft een redelijke vaste vorm: 2 strofen (echter niet van gelijke lengte: van 6 en 7 regels), alles rijmt, maar niet volgens een heel vast rijmschema (aabcbc defdefd), en het heeft een vast metrum, een jambe (met meestal 5 beklemtoonde lettergrepen: .-.-.-.-.- dus een vijf-jambische versregel, maar soms ook 4 of 6 beklemtoonde lettergrepen). Doordat de vorm op alle vlakken niet al te vast is, blijft het speels.

Er komt enkele keren antimetrie voor (een beklemtoonde lettergreep staat op de plek van een daling, dit geeft meestal meer nadruk aan het woord). Het duidelijkst is dit in r. 3 'dorstige herten' en in r. 13 'ver van de werkelijkheid'. Beide keren krijgen die woorden extra nadruk.


Ik hoop dat je zo verder komt met je bespreking van dit gedicht. Veel succes met je presentatie.

Vriendelijke groet,

Rozemarijn.

© onderaan pagina.

---

In een woestijn van zon, dicht langs de zee    (vijf-jambische versregel)

dorstige herten, plotseling betoverd    (antimetrie: dorst)

ver van de werkelijkheid ben weggeraakt    (lees: 'werk'lijkheid', elisie) (antimetrie: ver)







Re:     (25 mei 2016)


Hoi Rozemarijn,

Hartstikke bedankt voor de snelle reactie. Uw beschrijving heeft me een heel ander inzicht gegeven, ik kan het gedicht nu op een andere manier interpreteren. Door uw kijk op dit gedicht, begrijp ik veel beter hoe het in elkaar zit. Het zal nu zeker makkelijker worden om dit gedicht voor te dragen en er iets over te vertellen.

Nogmaals heel erg bedankt!

Vriendelijke groet, Kim.







Re:     (25 mei 2016)


Dank voor je reactie, heel attent van je. Fijn dat je er wat aan hebt.

Graag gedaan ook, ik vind het namelijk een heel mooi gedicht. Zowel de taal als het beeld, als het feit dat Vasalis echt inhoudelijk iets te zeggen heeft. Hoewel ik het (weinig omvangrijke) verzamelde werk van Vasalis wel ken, was dit gedicht me nauwelijks bij gebleven. Dank dus dat je het weer even onder mijn aandacht bracht, ik heb het deze twee dagen met plezier herlezen en overdacht.

Ik zal er zeker niet alles uit hebben gehaald, maar het is al fijn als je even op een spoor wordt gezet, waar je zelf misschien niet zogauw aan had gedacht (bijv. een verwijzing naar Griekse mythologie).

Je maakt er vast een mooie bespreking van. Met groet!

Rozemarijn.



∗       ∗       ∗



Bespreking gedicht: Rozemarijn van Leeuwen (mei 2016)   © zie hieronder.
Gedicht: M. Vasalis, De vogel Phoenix, Amsterdam, 1947.

Overzicht alle besprekingen gedichten: Lijst gedichten met bespreking.




© copyright 2016. Het is alleen toegestaan om gegevens van deze pagina over te nemen met gebruikmaking van de volgende verwijzing:
Rozemarijn van Leeuwen, Versanalyse en interpretatie. M. Vasalis, Cannes (2016). Bron: http://www.rozemarijnonline.net/poezie_gedichten.html.





Lees meer:

poëziegeschiedenis

kenmerken van poëzie        analyseren en interpreteren

alle gedichten met een bespreking




<    
  >